Unia Europejska przyjęła tzw. dyrektywę plastikową. Za jej pomocą chce ograniczyć negatywny wpływ niektórych jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

"Zanieczyszczenia z tworzyw sztucznych zapychają nasze rzeki i oceany; nowe przepisy UE są świetnym pierwszym krokiem, by to odwrócić. Teraz rządy muszą zadbać o to, aby firmy czerpiące zyski z produktów jednorazowego użytku były rozliczane oraz by natura i zdrowie publiczne były chronione przed zanieczyszczeniami z tworzyw sztucznych" – oświadczył, w reakcji na decyzję Rady UE, rzecznik Greenpeace John Hyland.

 

Od 2021 r. z użytkowania powinny zostać wyeliminowane…

plastikowe przedmioty jednorazowego użytku, takie jak: talerze, sztućce, mieszadełka do napojów, słomki i patyczki higieniczne i patyczki do balonów, które stanowią w sumie ponad 70 proc. odpadów trafiających do mórz i oceanów.

Na liście produktów zakazanych umieszczono również plastikowe pojemniki na żywność, m.in. do fast foodów.

 

Wykorzystanie części innych produktów z plastiku – będzie musiało zostać ograniczone przez państwa członkowskie do 2025 r.

 

Do rządów państw członkowskich będzie należał wybór metod zmierzających do redukcji użycia tych przedmiotów, np. przez wyznaczenie celów segregacji albo ustalenie opłaty za plastikowe jednorazówki. Dyrektywa rozszerza zakaz na wszystkie produkty, do wytworzenia których wykorzystano plastik oksy-degradowany, reklamowany jako tworzywo ulegające łatwiej rozkładowi pod wpływem m.in. promieni słonecznych. W rzeczywistości jedynie szybciej rozpada się on na drobny pył, mający taki sam skład jak wyjściowy przedmiot, a jego prawidłowa utylizacja jest kłopotliwa i kosztowna. Wyrok zapadł też na kubki, pojemniki do żywności i napojów wykonane ze styropianu.

 

Jakie są powody zmian prawnych?

Tworzywa sztuczne, potocznie nazywane plastikiem, są wszechobecne w naszym codziennym życiu i wydaje się, że często bardzo praktyczne i użyteczne. Przyzwyczailiśmy się do ułatwień, na jakie nam pozwalają (jednorazowe naczynia, które można wyrzucić po imprezie, grillu, dziecięcej zabawie, jednorazowe reklamówki, które zwykle nie przeciekają i wyrzuca się je bez żalu, itp.). Życie dzięki nim stało się wygodniejsze. Niestety, ta wygoda, tania produkcja i masowe użytkowanie sprawiły, że nasz świat zalała fala plastikowych odpadów, których nie da się łatwo i tanio zutylizować ani poddać unieszkodliwieniu.

 

Nowe przepisy wynikają z zaniepokojenia rozmiarem zanieczyszczenia, przede wszystkim zanieczyszczenia wód. Według Komisji Europejskiej ponad 80 proc. zanieczyszczeń w morzach to tworzywa sztuczne. Produkty objęte restrykcjami stanowią 70% wszystkich śmieci w morzu.



Plastikowe pozostałości są znajdowane w organizmach zwierząt - m.in. żółwi, fok, wielorybów, ptaków, ryb i skorupiaków – które są też częścią łańcucha pokarmowego człowieka.

 

Przedmioty z tworzyw sztucznych łatwo przedostają się do rzek, a następnie mórz i oceanów. Ilość plastikowych odpadów w wodach rośnie, śmieci wędrują na dystanse mierzone w tysiącach kilometrów, tworzą pływające wyspy plastikowych odpadów. Pod wpływem ruchów wody morskiej przedmioty wykonane z plastiku rozpadają się na mniejsze części. Takie małe drobinki plastiku wnikają we wszelkie zakątki podmorskiego ekosystemu, m.in. do organizmów ryb i innych morskich stworzeń. Naukowcy wciąż nie potrafią określić, jak obecność plastiku w rybach i innych owocach morza wpływa na zdrowie zjadających je ludzi. Wiadomo za to bardzo dobrze, że większe plastikowe elementy są zabójcze dla połykających je żółwi, waleni i ptaków.

 

Organizacja Seas at Risk szacuje, że w 2017 r. (ostatnie dostępne dane) w Unii Europejskiej zużyto:

· 46 mld butelek plastikowych

· 36,4 mld słomek do picia

· 16 mld jednorazowych kubków

· 2,5 mld opakowań na wynos

W Polsce przeciętne roczne zużycie na mieszkańca to: 62 opakowania, 33 plastikowe butelki, 26 kubków i 3 słomki.

 

Dyrektywa ma na celu ograniczenie wpływu produktów z tworzyw sztucznych na środowisko wodne i zdrowie człowieka. Ponadto ma zachęcić państwa do przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym, dzięki zastosowaniu innowacyjnych metod, produktów i materiałów.

Gospodarka o obiegu zamkniętym daje pierwszeństwo nietoksycznym produktom wielokrotnego użytku i systemom ponownego użycia, zamiast produktom jednorazowego użycia.

 

Dyrektywa także wielokrotnie wspomina o potrzebie stosowania materiałów alternatywnych wobec plastiku, a takich do wyboru jest obecnie coraz więcej.

Co oznaczają przyjęte przepisy?

 

Od 2021 roku będzie obowiązywał zakaz wprowadzenia do obrotu 10 produktów jednorazowego użytku, wykonanych z plastiku, które pod względem ilościowym stanowią 70 proc. odpadów morskich:

patyczków higienicznych,widelców,noży,łyżek,talerzy,słomek,mieszadełek do napojów,patyczków do balonów,pojemników na żywność wykonanych ze styropianu (w tym pojemników na żywność typu fast food lub na inne posiłki gotowe do bezpośredniego spożycia, z wyjątkiem pojemników na napoje, talerzy oraz paczek i owijek zawierających żywność)styropianowych kubeczków (w tym zaktrętek i wieczek).

Przedmiotów objętych zakazem od 2021 r. nie będzie można legalnie kupić w żadnym państwie Unii Europejskiej.

Przepisy gwarantują też, że od 2025 r. wszelkie nakrętki i wieczka plastikowe można będzie wprowadzić na rynek pod warunkiem, że zostaną one przymocowane na stałe do butelek i innych wyrobów. Dyrektywa zawiera także przepis mówiący, że od 2025 r. wszystkie butelki plastikowe będą musiały być wykonane w minimum 25 proc. z materiału recyklingowego, a od 2030 roku - w 30 proc.

Dzięki temu wzrośnie zapotrzebowanie na odzyskiwanie plastiku i bardziej wydajną selektywną zbiórkę. Także w tym zakresie dyrektywa wyznacza konkretne cele…

 

W 2025 r. do selektywnej zbiórki musi trafić 77 proc. butelek, od 2029 – już 90 proc. Państwa członkowskie mogą wybrać metodę zachęt, np. wprowadzić system kaucyjny. W Polsce zapowiedział go minister środowiska Henryk Kowalczyk, podając orientacyjną cenę 10 gr za oddaną do skupu butelkę.

 

Producenci mający w ofercie pojemniki na żywność i napoje, butelki, kubki, opakowania i owijki i lekkie torby plastikowe zostaną obciążeni kosztami zbierania odpadów z tych produktów, ich transportu i przetwarzania, uprzątnięcia i upowszechniania wiedzy o metodach ich utylizacji.

 

 

Unijni ministrowie ds. europejskich dnia 21 maja 2019 r. przyjęli dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 05.06.2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko.

Link do dyrektywy:

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32019L0904&from=PL

Formalne przyjęcie nowych przepisów przez Radę UE oznacza koniec procedury ustawodawczej na poziomie unijnym.